Archeologia Żywa 3 (101) 2026

Opis

Archeologia Żywa 3 (101) 2026

W najnowszym numerze „Archeologii Żywej” przyglądamy się rytuałom: od neolitycznych uczt i staroegipskiej sztuki dobrego życia po praktyki pogrzebowe w Domasławiu oraz zagadkowe przedmioty ukrywane w murach rzymskiego fortu Apsaros. Poza tematem numeru wracamy do templariuszy z Oleśnicy Małej, skarbu rzymskich denarów z Gąsek, państwa Wiślan, królestwa Elimais i początków Jedwabnego Szlaku.

Uczty i wspólnota – najstarsze ślady rytualnego ucztowania na Bliskim Wschodzie oraz pogrzebowe ceremonie w Domasławiu.

Babilonia i starożytny Egipt – Dur-Kurigalzu, życie w zgodzie z egipskim ideałem oraz porządek świata wyznaczany przez słońce i bogów.

Rytuały świata rzymskiego – libacje przedstawiane na monetach i zagadkowe przedmioty ukrywane w murach fortu Apsaros.

Najnowsze odkrycia – poszukiwania kaplicy templariuszy w Oleśnicy Małej i zagadka brązowego kubka z Dohnsen.

Od Wiślan po Jedwabny Szlak – państwo Wiślan, skarb denarów z Gąsek, żydowski cmentarz w Armenii i początki archeologii Jedwabnego Szlaku.

Spis treści:

TEMAT NUMERU
04 / Między rytuałem a wspólnotą: Feasting na Bliskim Wschodzie w neolicie i chalkolicie
Weronika Stosik
08 / Dur-Kurigalzu. Świadectwo potęgi Kasytów
Andrzej Makarewicz
14 / Radość życia w blasku Ra, czyli staroegipska sztuka dobrego i szczęśliwego życia
Agnieszka Mączyńska, Kamila Dolata-Goszcz
20 / Uczta po ogniu. Pogrzeb i prestiż w Domasławiu
Anna Józefowska-Domańska
26 / Wino, bogowie i kac na monetach świata antycznego
Paweł Kochański
31 / Co ukrywano w murach rzymskiego fortu Apsaros?
Natalia Lockley, Radosław Karasiewicz-Szczypiorski
38 / Wiślańskie państwo i jego pieniądz
Radosław Liwoch

ODKRYCIA
42 / Między północą a południem Europy. Zagadka brązowego kubka z Dohnsen
Paulina Suchowska-Ducke
46 / Poszukiwanie zaginionej kaplicy templariuszy na Dolnym Śląsku. Część 1
Magdalena Czechowska, Radosław Biel

TAJEMNICE PRZESZŁOŚCI
52 / Elimais. Tajemnicze królestwo Wschodu
Agnieszka Garbacz
57 / Wraki z Portus Romae, czyli morskiej bramy starożytnego Rzymu
Bohdan A. Kuliński
62 / Skarb z Gąsek. Rzymskie denary pod strzechą kujawskiego barbarzyńcy
Milena Danielewska-Teska, Paulina Suchowska-Ducke, Katarzyna Balbuza, Barbara Stolpiak, Małgorzata Talarczyk-Andrałojć
68 / Cmentarz żydowski z Jeghegis. Zapomniany rozdział historii Armenii
Marek Drzewowski
72 / Archeologia Jedwabnego Szlaku. Część 1: Początki
Szymon Modzelewski

ARCHEOWARSZTAT
78 / Siekieromłot typu Szendrő z Karłowic Małych
Krzysztof Dobrzański / Muzeum Powiatowe w Nysie
79 / Kultura ceramiki sznurowej. Stepowe dziedzictwo eneolitu
Jakub Okonek

POZA ARCHEOLOGIĄ
84 / Wojownik wandalski
Poczet Odtwórców Polskich

Największa archeologiczna premiera tego roku jest już za nami: jubileuszowy, setny numer „Archeologii Żywej”. Nie spoczywamy jednak na laurach. Tym razem sięgamy po temat klasyczny – rytuał. W archeologii funkcjonuje żartobliwa zasada, że gdy nie wiadomo, do czego służyło znalezisko, najpewniej miało funkcję rytualną. Warto jednak pamiętać, że rytuały nie muszą należeć wyłącznie do sfery sacrum. Nasza codzienność także jest pełna drobnych, powtarzalnych czynności: odziedziczonych, wyuczonych i wykonywanych po prostu dlatego, że „tak się robi”.

Numer otwiera tekst Weroniki Stosik o najstarszych uchwytnych archeologicznie rytualnych ucztach na stanowiskach Bliskiego Wschodu. Andrzej Makarewicz przybliża następnie babiloński kompleks miejsko-świątynny w Dur-Kurigalzu, a Agnieszka Mączyńska i Kamila Dolata-Goszcz opowiadają o życiu zgodnym ze staroegipskim ideałem. Związkom życia, śmierci i wspólnoty przygląda się Anna Józefowska-Domańska, przedstawiając najnowsze wnioski z badań cmentarzyska w Domasławiu – jednego z najważniejszych stanowisk późnej epoki brązu i wczesnej epoki żelaza na ziemiach dzisiejszej Polski. Paweł Kochański analizuje sceny libacji na monetach, a Natalia Lockley i Radosław Karasiewicz-Szczypiorski – przedmioty ukrywane w murach rzymskiego fortu Apsaros.

Na dalszych stronach znajdziecie najświeższe odkrycia spoza tematu numeru. Magdalena Czechowska i Radosław Biel relacjonują badania w Oleśnicy Małej, gdzie trwają poszukiwania kaplicy templariuszy. Paulina Suchowska-Ducke tłumaczy, co niezwykłego kryje się w brązowym kubku z Dohnsen, a zespół pod kierunkiem Mileny Danielewskiej-Teski prezentuje opracowanie skarbu rzymskich denarów z Gąsek. Świat antyczny jest tym razem reprezentowany wyjątkowo mocno: Bohdan A. Kuliński opisuje wraki z Portus Romae, Agnieszka Garbacz odsłania dzieje królestwa Elimais, Marek Drzewowski przybliża najstarszy żydowski cmentarz na terenie Armenii, a Szymon Modzelewski rozpoczyna serię poświęconą archeologii Jedwabnego Szlaku.

Nie zabrakło także tematów rodzimych. Radosław Liwoch zastanawia się, czym mogło być państwo Wiślan i jak interpretować odkrywane w pobliżu jego grodów żelazne przedmioty siekieropodobne. Jakub Okonek bierze z kolei na warsztat kulturę ceramiki sznurowej i jej stepowe dziedzictwo. Od tego wydania do krótkiej formy „Pocztu Odtwórców Polskich”, niezmiennie zamykającej numer, dołącza „Zabytek Numeru”. W ostatnich miesiącach otrzymaliśmy wiele materiałów dotyczących wyjątkowych artefaktów eksponowanych w polskich muzeach, które nie zmieściły się w wydaniu jubileuszowym. Teraz będziemy do nich stopniowo wracać – zabytków powinno wystarczyć nam na kilka kolejnych lat.

Dla kogo?

Dla czytelników zainteresowanych archeologicznym i antropologicznym spojrzeniem na dzieciństwo w przeszłości; dla osób chcących zrozumieć codzienność dawnych społeczeństw poza wielką polityką i wojną; dla pasjonatów archeologii, historii i antropologii. Dla nauczycieli, studentów, popularyzatorów nauki oraz wszystkich, którzy szukają rzetelnych, aktualnych interpretacji opartych na badaniach, a nie na mitach o „dawnym świecie”.

Dane szczegółowe:

Język: polski
Liczba stron: 88
Okładka: miękka
Druk: kolorowy
ISSN: 1426-7055
Index: 33572X
Wydawca: Instytut Badań Historycznych i Krajoznawczych