Archeologia Żywa 2 (96) 2025

Opis

Archeologia Żywa 2 (96) 2025

Na początek Marek Nowak przedstawia fundamenty tej przemiany – opowiada o tym, czym właściwie była rewolucja neolityczna i jakie były jej kluczowe mechanizmy. Złożyliśmy na jego barki bardzo trudne zadanie, ale sądzimy, że podołał mu idealnie. Następnie Patrycja Filipowicz przygląda się duchowej stronie tego procesu, analizując symbole i rytuały, które przetrwały tysiące lat w postaci figurek, malowideł czy układów przestrzennych. A skoro o przestrzeni mowa – Agnieszka Mączyńska zabiera nas na południe, ku pustynnym społecznościom Afryki Północnej, gdzie zmiany toczyły się własnymi drogami.

Kolejne trzy artykuły są już o wiele bliższe ziemiom dzisiejszej Polski. Agnieszka Czekaj-Zastawny skupia się na budownictwie i tym, jak wyglądały neolityczne domy słupowe oraz osady w Europie Środkowej. W temacie planowania pozostajemy także w artykule o rondelach – tajemniczych, monumentalnych strukturach z epoki neolitu. Ich interpretację przedstawiają Mirosław Furmanek oraz Piotr Wroniecki. A jaki wpływ miały te wszystkie zmiany na nasze zdrowie? O biologicznych skutkach przejścia na gospodarkę wytwórczą pisze Krzysztof Borysławski.

W dalszej części numeru – zgodnie z tradycją – znajdziecie również inne artykuły, które wykraczają poza temat główny. Szymon Modzelewski zabiera nas w dalszą podróż bursztynowym szlakiem, a Ewa Ronowska kontynuuje swoją opowieść o Megiddo, przenosząc nas do czasów biblijnych. Andrzej Makarewicz przybliża z kolei losy Niniwy w czasach jej największej świetności, a Aleksandra Kubiak-Schneider prowadzi nas wprost do świątyń Palmyry, których architektura i symbolika do dziś robią ogromne wrażenie. Niestety, zarówno Niniwa, jak i Palmyra padły ofiarą brutalnych zniszczeń dokonanych przez współczesnych religijnych ekstremistów.

Nie zapominamy też o tematach bliższych nam chronologicznie – Paweł Konczewski omawia funkcjonowanie filii niemieckich obozów koncentracyjnych w Sławie. Sławomir Wadyl pozostaje przy odkryciach na stanowisku Ciepłe, jednak tym razem analizuje głównie ustalenia innego badacza sprzed 100 lat. Niektórzy mogą kojarzyć, że w ostatnim numerze Jakub Okonek zakończył cykl poświęcony metodom datowania odkryć i zabytków. Postanowiliśmy zatem wspólnie rozpocząć nowy – „Przegląd kulturowy”. Na archeowarsztat bierzemy poszczególne kultury archeologiczne. Ciekawi jesteśmy Waszej opinii. Ostatnia strona z Pocztem Odtwórców Polskich zamyka zaś nie tylko numer, ale stanowi swoisty epilog do neolitycznych historii.

Mamy nadzieję, że numer zainspiruje Was do dalszego zgłębiania przeszłości – a może i do podzielenia się z nami własnymi odkryciami?

Spis treści

TEMAT NUMERU
04 / Epoka neolitem zwana – cóż to takiego? – Marek Nowak
14 / Neolityczna rewolucja symboli – Patrycja Filipowicz
20 / Egipt na rozdrożu zmian: od zbieractwa do gospodarki wytwórczej – Agnieszka Mączyńska
26 / Pierwsze prawdziwe domy. Techniki budowy i organizacja wczesnoneolitycznych osad – Agnieszka Czekaj-Zastawny
36 / Kręgi w zbożu. Tajemnice neolitycznych rondeli – Mirosław Furmanek, Piotr Wroniecki
44 / Komu żyło się lepiej: łowcom-zbieraczom na diecie „paleo” czy pierwszym rolnikom? – Krzysztof Borysławski

TAJEMNICE PRZESZŁOŚCI
50 / Bursztynowa odyseja. Część 2: Początek światowej kariery – Szymon Modzelewski
55 / Armageddon naprawdę istnieje. Część 2: Megiddo w epoce żelaza – Ewa Ronowska
60 / Oszałamiające wroga mury Niniwy – Andrzej Makarewicz
65 / Świątynie, ludzie i żetony. Życie religijne w Palmyrze – Aleksandra Kubiak-Schneider

ODKRYCIA
70 / Archeologia Holokaustu: hitlerowskie kobiece obozy koncentracyjne koło Sławy – Paweł Konczewski

ARCHEOWARSZTAT
75 / Kultura pucharów lejkowatych. Budowniczowie grobowców kujawskich i górnicy z Krzemionek – Jakub Okonek

ARCHEOBIOGRAFIE
80 / Ciepłe. Pierwsze odkrycia pionierów archeologii – Sławomir Wadyl

POZA ARCHEOLOGIĄ
84 / Metalurg epoki miedzi – Poczet Odtwórców Polskich

Dla kogo?

Pasjonaci historii wczesnośredniowiecznej i archeologii.
Rekonstruktorzy oraz edukatorzy szukający najnowszych ustaleń badawczych.
Każdy, kto chce zrozumieć genezę polskiej państwowości z perspektywy źródeł materialnych, a nie tylko kronik.

Pełny wykaz literatury

Język: polski
Liczba stron: 84
Okładka: miękka
Druk: kolorowy
ISSN: 1426-7055
Index: 33572X
Wydawca: Instytut Badań Historycznych i Krajoznawczych